Nhớ Trịnh Công Sơn

Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Đôi dòng tưởng nhớ nhạc sĩ tài danh Trịnh Công Sơn nhân ngày mất của ông (1/4/2001). Nhạc Trịnh Công Sơn là âm nhạc vì con người nên ở lại mãi với hồn người, không biên giới, "cao hơn mọi thành kiến trên đời" (chữ của nhà thơ Anh Ngọc)...

1. Trưa ngày 1.4 năm 2001. Nhà thơ Thạch Quỳ ở Vinh vào chơi, cùng các nhà thơ Mai Văn Hoan, Phương Xích lô uống rượu tại nhà tôi. Không hiểu do thần giao cách cảm hay linh tính mà câu chuyện bên chiếu rượu của chúng tôi hôm đó chỉ bàn về một thế hệ đông đảo người Huế tài hoa nổi tiếng suốt mấy chục năm qua: Đó là Trịnh Công Sơn, Đinh Cường, Bửu Ý, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Trần Vàng Sao... Thế rồi buổi tối, hàng chục cú điện thoại của bạn bè ở Sài Gòn, Huế tới tấp phôn cho tôi báo tin dữ: Trịnh Công Sơn... mất rồi!

Suốt đêm mùng một và ngày mùng hai tháng Tư, hầu như cả thành phố Huế mở nhạc Trịnh. Tôi ghé nhà của nhà nhiếp ảnh Thanh Tú, anh mở nhạc Trịnh Công Sơn, rồi nằm một mình lặng im bên chiếc máy hát... Mới hôm nào đây anh Sơn ra Huế, nâng cùng bạn bè chén rượu. Tôi ôm eo anh nâng lên xem anh độ bao nhiêu ký. "Ôi, sao anh nhẹ như xốp thế này". Anh nhẹ như hư vô.

2. Trịnh Công Sơn là tài năng lớn của âm nhạc Việt Nam thế kỷ XX. Di sản âm nhạc Trịnh Công Sơn là vô giá, là niềm tự hào của người Việt Nam. Sáu năm Trịnh Công Sơn về "với cát bụi", đã có hàng chục cuốn sách viết về ông.

Kể từ ca khúc đầu tiên "Ướt mi" công bố năm 1959, trải 40 năm sáng tác, Trịnh Công Sơn đã để lại gia sản trên 600 ca khúc lay động lòng người. Người ta chia ca khúc Trịnh Công Sơn thành "ba dòng": Dòng trữ tình, dòng phản chiến và dòng giải thoát bản ngã! Lý thuyết là thế, nhưng tôi nghĩ dưới góc nhìn "hoà bình và nhân đạo" thì hầu như ca khúc nào của anh cũng là vút lên từ tận cùng sâu thẳm của tình yêu cuộc sống và nỗi đau phận người.

Không chỉ "phản chiến", âm nhạc Trịnh Công Sơn ở Sài Gòn trước ngày 30.4.1975 còn công khai rất nhiều bài hát về nỗi khát khao thống nhất đất nước.

Nhiều năm sau chiến tranh, Trịnh Công Sơn vẫn ám ảnh về nỗi đau chiến tranh và khát vọng hoà bình. Ca khúc "Huyền thoại mẹ" là một trong những bài hát hay nhất về cuộc chiến đấu, hy sinh của dân tộc ta vì hoà bình và thống nhất đất nước. Trịnh Công Sơn kể rằng: "Dạo tôi ra Quảng Bình, được nhìn bức ảnh mẹ Suốt tóc bay ngang trời chống thuyền qua sông giữa bom đạn, rồi kết hợp với những thực tế cùng những câu chuyện nghe được, tôi nghĩ đến mẹ và tôi viết...".

Nghe album Hát Cho Quê Hương Nghe album Như Cánh Vạc Bay

Sau giải phóng 1975, sinh viên học sinh miền Nam phải đi đào mương, làm thuỷ lợi khắc phục tàn tích chiến tranh, có kẻ cho rằng "Nhà nước cộng sản đày đoạ học sinh". Nhưng Trịnh Công Sơn lại làm ca khúc để động viên họ: "Em ở nông trường, em ra biên giới". Có tình yêu lớn bao trùm mọi thành kiến mới thấu hiểu được lòng người.

3. Năm 1976, tôi từ Sài Gòn ra Hà Nội rồi về Huế gia nhập đội quân văn nghệ của tỉnh Bình Trị Thiên. Mặc dù đã hát nhạc Trịnh Công Sơn suốt bốn năm trời ở rừng miền Đông Nam Bộ, nhưng những ngày tháng ấy tôi mới được làm quen với anh. Đại hội Văn nghệ Bình Trị Thiên lần thư nhất, Trịnh Công Sơn ngồi bên bàn trước hội trường để thu tem phiếu lương thực và ghi tên đại biểu. Đó là công việc hành chính ở cơ quan hội.

Anh tươi cười bắt tay từng người, đeo kính cận ngồi đếm đi đếm lại từng ô tem phiếu, vì thời bao cấp ấy, thiếu tem phiếu thì không thể nào bù được, không thể báo cơm ở khách sạn cho đại biểu được! Rồi anh cùng cơ quan lên Bình Điền cuốc đất trồng sắn. Đất đồi thì cứng, thân anh thì mảnh mai, gầy yếu, cuốc được một ngày thì anh phồng rộp cả bàn tay. Anh còn đi tham gia lao động tại công trường Nam Thạch Hãn... Không việc gì anh không làm. Nhưng thời gian đó, dường như anh viết nhạc ít đi.

Tôi thường lui tới căn hộ chung cư của Hoàng Phủ Ngọc Tường - Lâm Thị Mỹ Dạ ở đường Nguyễn Trường Tộ, bên bờ An Cựu, gần nhà thờ Phú Cam. Đây chính là căn nhà Trịnh Công Sơn đã ở trong một thời gian dài. Khi chuyển vào sống ở Sài Gòn, anh Sơn đã bảo chính quyền tỉnh sang tên ngôi nhà cho vợ chồng Tường - Dạ. Trịnh Công Sơn đã viết hàng trăm ca khúc ở căn phòng này.

Lần ra Huế dự "Đêm nhạc Trịnh Công Sơn quyên góp tiền giúp trẻ em nghèo học giỏi", anh Sơn nâng cùng anh em chén rượu Chuồn, tâm sự: "Trong lời bài hát của mình không có một từ nào về các địa danh của Huế, nhưng toàn bộ âm nhạc của mình chính là Huế đấy, Huế của kiếp người...". Vâng, trên 600 ca khúc của Trịnh Công Sơn để lại là một phần của Di sản văn hoá Huế, tồn tại mãi với thời gian...

Âm nhạc Trịnh Công Sơn là âm nhạc vì con người nên ở lại mãi với hồn người, không biên giới, "cao hơn mọi thành kiến trên đời" (chữ của nhà thơ Anh Ngọc).

Theo Ngô Minh
Lao Động